Het DNA van weerbaarheid: hoe de lelieteelt bouwt aan de bloem van de toekomst

Wie de lelie van de toekomst wil begrijpen, moet daarom terug naar het begin van de keten. Naar de samenwerking tussen veredelaars, bollenkwekers en telers. Daar begint weerbaarheid.

In dit eerste deel spreken we met twee ondernemers die ieder op hun eigen plek aan die toekomst bouwen. Levi Evers is een van de vier broers achter leliekwekerij Bredefleur, waar leliebollen uitgroeien tot bloemen voor de markt. Gert Seubring staat eerder in de keten: als bollenkweker vermeerdert hij het uitgangsmateriaal waar kwekers zoals Bredefleur later mee werken. Samen laten zij zien dat weerbaarheid geen losse keuze is, maar een proces dat jaren vooruit begint.

Voordat een leliebol in de kas van Bredefleur terechtkomt, heeft hij al een lange weg achter zich. Na veredeling komt hij bij een bollenkweker zoals Gert Seubring terecht. Daar wordt duidelijk hoe lang de sector vooruit moet denken.

"Eigenlijk begint weerbaarheid al bij de schakel voor mij, bij de veredelaar," vertelt Seubring. "Daar wordt gekeken welke eigenschappen een nieuw ras heeft en of er natuurlijke resistenties aanwezig zijn. Vervolgens is het aan ons als bollenkwekers om te bepalen of we daarin meegaan."

Nieuwe technieken maken het mogelijk om jonge rassen al vroeg te beoordelen op eigenschappen die bijdragen aan een weerbare teelt. Daarmee verschuift de aandacht steeds meer van uiterlijk naar de kracht van de plant zelf. Dat betekent overigens niet dat schoonheid verdwijnt. Een lelie moet nog steeds aantrekkelijk zijn voor bloemist en consument. Maar weerbaarheid speelt inmiddels een veel grotere rol dan enkele jaren geleden.

"Vijf of zes jaar geleden stelde je die vragen eigenlijk nog niet," zegt Seubring. "Nu vraag je bij een nieuw ras direct: is er gekeken naar resistentie? En wat kwam daaruit?"

Voor veel sectoren is een paar maanden vooruit plannen al lang. In de bollenteelt wordt gedacht in jaren. Wanneer Seubring vandaag besluit een bol te vermeerderen, duurt het ongeveer vier jaar voordat daar leverbare bollen uit ontstaan. Daarna gaan ze nog een seizoen naar een kweker als Bredefleur voordat de eerste bloemen beschikbaar zijn voor de markt. De jaren bij de veredelaar niet eens meegerekend.

"Een beslissing die ik vandaag neem, zie je pas over ongeveer vijf jaar terug als bloem," legt hij uit.

Dat maakt de keuzes ingewikkeld. Niemand weet immers precies welke kleuren, vormen of rassen over vijf jaar het populairst zijn.

Daarom kiezen bollenkwekers bewust voor spreiding. Naast bewezen rassen krijgen ook nieuwe soorten de kans zich te bewijzen. Pas na jaren praktijkervaring wordt duidelijk welke uiteindelijk succesvol zijn.

Ook Bredefleur speelt daarin een belangrijke rol. Als afnemer van de bollen geven zij voortdurend terug welke rassen goed presteren in de kas én uiteindelijk bij de klant. Die informatie stroomt weer terug naar de bollenkweker en de veredelaar.

"Het is echt samenwerken," vertelt Levi. "Wij vragen aan onze afnemers wat zij in nieuwe rassen zien. Uiteindelijk bepaalt de hele keten samen welke lelies toekomst hebben."

Volgens Levi is juist die samenwerking essentieel om verder te verduurzamen.

Waar vroeger vooral werd gekeken hoe problemen konden worden opgelost tijdens de teelt, verschuift de aandacht steeds meer naar het voorkomen ervan. Een weerbare plant heeft immers minder ondersteuning nodig tijdens de teelt. Dat vraagt om een andere manier van denken.

"Je wilt uiteindelijk minder afhankelijk zijn van ingrijpen achteraf," zegt Seubring. "Daarom wordt weerbaarheid steeds belangrijker."

Ook in de keuze voor nieuwe rassen verandert de afweging. Natuurlijk blijven bloemvorm, kleur en vaasleven belangrijk, maar steeds vaker wordt ook gekeken naar eigenschappen die bijdragen aan een duurzame teelt. "Misschien is het ene ras nét iets mooier," zegt Seubring. "Maar als een ander ras sterker is en beter bestand tegen ziekten, dan wordt dat steeds interessanter."

Voor de bloemist heeft een lelie misschien vooral een kleur, een vorm of eigenschappen als geur en stuifmeel. Maar achter iedere steel gaan jaren van keuzes schuil. Keuzes van veredelaars die zoeken naar sterke eigenschappen. Van bollenkwekers die jarenlang investeren voordat een ras beschikbaar komt. En van kwekers die die planten uiteindelijk laten uitgroeien tot bloemen.

"Een bloemist hoeft geen teeltspecialist te zijn," zegt Levi. "Maar het is wel mooi als je weet hoeveel werk en keuzes er achter één lelie zitten. Dat verhaal maakt het product alleen maar waardevoller."

Ook Seubring hoopt dat dat verhaal vaker wordt verteld:

De hele keten werkt dus aan hetzelfde doel: een lelie die niet alleen mooi is, maar ook van nature sterker. Een ontwikkeling die begint bij het DNA van de plant.

Maar hoe ontdek je eigenlijk welke eigenschappen een nieuw ras heeft? Hoe kunnen onderzoekers al in een vroeg stadium zien of een lelie beter bestand is tegen ziekten? En hoe ontwikkel je nieuwe, duurzamere rassen in harmonie met de natuur?

In deel 2 gaan we naar Wageningen University & Research, waar onderzoeker Paul Ruigrok laat zien hoe de wetenschap de basis legt voor de weerbare lelie van de toekomst.